Έντυπα
Ένας τόπος, ένα πτηνό, ένας χορός
Η φυσική ομορφιά ανταμώνει με τη δημοτική παράδοση…
Το νέο βιβλίο του Μουσείου Ζωολογίας του ΕΚΠΑ
Η βιοποικιλότητα και το φυσικό περιβάλλον αποτελούν πρωταρχικούς παράγοντες της φυσικής κληρονομιάς ενώ η παράδοση είναι από τους σημαντικούς παράγοντες του άυλου πολιτισμού. Η αλληλεπίδραση αυτών των παραγόντων ήταν και είναι συνεχής, με τη φυσική κληρονομιά να αποτελεί πηγή έμπνευσης, ζωής και δημιουργίας της άυλης κληρονομιάς, η οποία με τη σειρά της διατηρούσε/εί, προστάτευε/ει και εμπλούτιζε/ει την πρώτη.
Αναμφισβήτητα τα τελευταία 100 χρόνια τουλάχιστον, οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες έχουν οδηγήσει σε μία επιταχυνόμενη υποβάθμιση της βιοποικιλότητας πάνω στον πλανήτη, η οποία είναι πλέον ορατή σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης και φυσικά στην Ελλάδα. Από τις ομάδες που πλήττονται ιδιαίτερα από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες είναι τα πτηνά. Περίπου το 12% των υπαρχόντων ειδών παγκοσμίως βρίσκεται υπό εξαφάνιση με αρκετά ελληνικά είδη να περιλαμβάνονται σε αυτό το ποσοστό. Αυτή η απώλεια πέρα από τις βλαβερές συνέπειες στη βιοποικιλότητα φαίνεται ότι επηρεάζει και μια βασική πηγή έμπνευσης της δημοτικής παράδοσης. Διαχρονικά και διαπολιτισμικά η «ιπτάμενη μαγεία» που αναδύουν τα πτηνά έχει συνδεθεί με την ομορφιά, τη δύναμη, τη χάρη, τη χαρά και τη λύπη των ανθρώπων. Πληθώρα δημοτικών τραγουδιών χρησιμοποιεί τις ιδιότητες των πτηνών για να εγκωμιάσει και να παρομοιώσει καταστάσεις και άτομα. Τα πουλιά γίνονται μάρτυρες στις όμορφες και άσχημες καταστάσεις της ζωής, εξυμνητές της ομορφιάς, της χάρης , του έρωτα και της γενναιότητας, και τέλος αγγελιοφόροι και μάρτυρες χαρούμενων ή θλιβερών γεγονότων.
Ταυτόχρονα η παραδοσιακή εκμετάλλευση της φύσης αποτελούσε και μια ασπίδα προστασίας για τα πτηνά. Όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης, η εγκατάλειψη αυτών των παραδοσιακών πρακτικών αποτελεί μια αιτία για την μείωση των πληθυσμών κάποιων ειδών. “Βέβαια, η παράδοση για να έχει αξία πρέπει να στηρίζεται στην καθημερινή και δίχως επιτήδευση καθημερινότητά μας και όχι στην αναπαράσταση. Γιατί η ποιότητα της κληρονομιάς ανήκει στη ζωντανή ύλη, που περιέχουμε, και όχι στο ήθος και το ύφος αλλοτινών εποχών. Με άλλα λόγια η παράδοση πρέπει να εξελίσσεται και να μην μένει στάσιμη, να μην γίνεται γραφική” (Μάνος Χατζιδάκις) Αυτό σημαίνει, ότι οποιαδήποτε παρέμβαση στο φυσικό περιβάλλον πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις παραδοσιακές πρακτικές και να τις τροποποιεί κατάλληλα ώστε αφενός να εξυπηρετούνται οι άνθρωποι και αφετέρου να προστατεύεται το περιβάλλον.
Το βιβλίο μπορείτε να το προμηθευτείτε κατά την επίσκεψη σας στο Μουσείο.
Κάντε κλικ στις παρακάτω εικόνες
Κινδυνεύοντα είδη
ΕΠΙΤΟΙΧΙΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ
Για το 2026 το Μουσείο Ζωολογίας παρουσιάζει τρία επιτοίχια ημερολόγια με κινδυνεύοντα είδη. Ο χαμαιλέοντας και η αγριόγατα είναι κινδυνεύοντα είδη της Ελληνικής πανίδας ενώ τα κολιμπρί ανήκουν στην παγκόσμια πανίδα. Τα τρία είδη αν και προέρχονται από διαφορές ζωικές ομάδες (Θηλαστικά- Πουλιά- Ερπετά) και από διαφορετικά μέρη αντιμετωπίζουν κοινούς κινδύνους που τα οδηγούν σε εξαφάνιση. Σε όλον τον Πλανήτη από τις βασικές αιτίες που οδηγούν χιλιάδες είδη ζώων και φυτών σε εξαφάνιση, είναι η καταστροφή των βιοτόπων και η κλιματική αλλαγή.
Οι φωτογραφίες των ημερολογίων είναι από δείγματα του Μουσείου και αποτελούν ένα ελάχιστο δείγμα του πλούτου που φιλοξενεί.
Οι αγαπημένοι ήρωες μου δεν πρέπει να χαθούν!
ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ
Στο συλλεκτικό και ταυτόχρονα πρωτότυπο ημερολόγιο του 2026 αποσκοπεί στην γνωριμία των παιδιών με μερικά ζώα που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν μέσα από προσωποποιημένους ήρωες καρτούν που γνωρίζουν από παιδικές ταινίες και σειρές. Η έκδοση αυτού του ημερολογίου συμβάλει στην εκπλήρωση ενός από τους στόχους του Μουσείου που είναι η ενημέρωση των πολιτών για την αναγκαιότητα της διατήρησης και προστασία της βιοποικιλότητας. Το Μουσείο Ζωολογίας τα τελευταία χρόνια προσπαθεί μέσα από εκδόσεις και άλλες δραστηριότητες να φέρει τα παιδιά πιο κοντά στην Ελληνική Πανίδα αλλά ταυτόχρονα να δώσει την ευκαιρία στα παιδιά μέσα από τα πλούσια εκθέματα του, να γνωριστούν με εμβληματικά ζώα της Παγκόσμιας Πανίδας.
Η περιβαλλοντική κρίση εξαιτίας αφενός της καταστροφής και υποβάθμισης των βιοτόπων και αφετέρου εξαιτίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη οδηγεί σε μια μαζική εξαφάνιση τα ζώα και τα φυτά του πλανήτη. Η κατανόηση και η συνειδητοποίηση του προβλήματος από όλους, αλλά ιδίως από τα παιδιά (οι επόμενοι κληρονόμοι του Πλανήτη), ίσως βοηθήσει στην προστασία της πανίδας. Το γεγονός αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα παιδιά είναι ευαίσθητα στην πολιτιστική παρουσία των ζώων και έτσι διαμορφώνονται ουσιαστικά οι αντιλήψεις, οι στάσεις και η συμπεριφορά των κοινωνιών του μέλλοντος ως προς τη βιοποικιλότητα και την ανάγκη διατήρησής της.
Κάντε κλικ στην παρακάτω εικόνα για να δείτε το ημερολόγιο.
Οι αγαπημένοι μου ήρωες στο Μουσείο Ζωολογίας
Tο νέο βιβλίο από το Μουσείο Ζωολογίας αποσκοπεί στην γνωριμία των παιδιών με μερικά ζώα που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν μέσα από προσωποποιημένους ήρωες καρτούν που γνωρίζουν από παιδικές ταινίες και σειρές.
Tο βιβλίο αποσκοπεί στην γνωριμία των παιδιών με μερικά ζώα που εκτίθενται στο Μουσείο και κινδυνεύουν να εξαφανιστούν, χρησιμοποιώντας γνωστές και αγαπημένες φιγούρες πλασμάτων που τα παιδιά γνωρίζουν από παιδικές σειρές και ταινίες. Η συγγραφέας βιολόγος κα Χριστίνα Δασκαλάκη έχοντας ξεναγήσει και συνομιλήσει τα τελευταία χρόνια στο Μουσείο Ζωολογίας με χιλιάδες παιδιά όλων των ηλικιών, μεταφέρει τις πληροφορίες που θέλουν να ξέρουν τα παιδιά, καθώς και τις απορίες που έχουν, μέσα από τα απλά κείμενα και τις ερωτήσεις κατανόησης αυτού του μικρού βιβλίου.
Με την βοήθεια αυτού του βιβλίου τα παιδιά έρχονται σε επαφή με «παράξενα» ζώα τα οποία αν και γνωρίζουν ως καρτούν, σπάνια μπορούν να τα δουν στην πραγματικότητα. Ζώα όπως το καπιμπάρα,ο ακανθόχοιρος, η βίδρα ακόμα και οι σπόγγοι, παρόλο που παίζουν σημαντικό ρόλο στα οικοσυστήματα, σπάνια πρωταγωνιστούν σε ντοκιμαντέρ που αφορούν την πανίδα. Με αυτό τον τρόπο τα παιδιά συνειδητοποιούν την μεγάλη ποικιλότητα των μορφών και μεγεθών του ζωικού βασιλείου.
Το βιβλίο αυτό συμβάλει επίσης στην εκπλήρωση ενός από τους στόχους του Μουσείου που είναι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των πολιτών σε θέματα προστασίας και διατήρησης της βιοποικιλότητας του Πλανήτη.
Το βιβλίο μπορείτε να το προμηθευτείτε κατά την επίσκεψής σας στο Μουσείο Ζωολογίας.
Κάντε κλικ στις παρακάτω εικόνες για να δείτε κάποια δείγματα από το βιβλίο.
ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2025
ΕΝΑΣ ΤΟΠΟΣ, ΕΝΑ ΠΤΗΝΟ, ΕΝΑΣ ΧΟΡΟΣ
Η φυσική ομορφιά ανταμώνει με την δημοτική παράδοση…
Στο συλλεκτικό και ταυτόχρονα πρωτότυπο ημερολόγιο του 2025 ανταμώνουν δύο αλληλένδετες συνιστώσες της πολιτιστικής κληρονομιάς μας: Η «Φυσική» κληρονομιά και ο άυλος πολιτισμός. Στην πρώτη συνιστώσα η βιοποικιλότητα και το φυσικό περιβάλλον αποτελούν πρωταρχικούς παράγοντες, ενώ στη δεύτερη συνιστώσα σημαντικός παράγοντας είναι η παράδοση. Η αλληλεπίδραση αυτών των παραγόντων ήταν και είναι συνεχής με τη φυσική κληρονομιά να αποτελεί πηγή έμπνευσης, ζωής και δημιουργίας της άυλης κληρονομιάς, η οποία με τη σειρά της διατηρούσε/εί, προστάτευε/ει /ε και εμπλουτίζε/ει την πρώτη. Δυστυχώς σήμερα η φυσική κληρονομιά συνεχώς υποβαθμίζεται λόγω τον ανθρωπογενών δραστηριοτήτων ενώ η παράδοση κατά κύριο λόγο στηρίζεται στην αναπαράσταση στο ύφος και ήθος άλλων εποχών, χωρίς να στηρίζεται στην καθημερινή και χωρίς επιτήδευση καθημερινότητα μας.
Σε αυτό το ημερολόγιο παρουσιάζονται εκθέματα πτηνών, μερικά πολύ σπάνια, από τις συλλογές του Μουσείου, που χαρακτηρίζουν μία συγκεκριμένη περιοχή της χώρας. Πρόκειται για κινδυνεύοντα είδη ή είδη με χαρακτηριστικούς ελληνικούς πληθυσμούς. Κάθε έκθεμα συνοδεύεται από ένα χαρακτηριστικό τοπικό χορό που χαρακτηρίζει την τοπική κοινωνία και δεν κινδυνεύει να χαρακτηριστεί γραφικός.
Το ημερολόγιο μπορείτε να το προμηθευτείτε από το πωλητήριο του Μουσείου Ζωολογίας( πληροφ: τηλ. 210 7274609, e-mail: zoolmuse@biol.uoa.gr) ή από την Εταιρεία Αξιοποίησης και Διαχείρισης της περιουσίας του ΕΚΠΑ (πληροφ: τηλ.2103688194, e-mail: eadpp@uoa.gr) η οποία συγχρηματοδότησε την έκδοση του ημερολογίου.
Κάντε κλικ στην παρακάτω εικόνα για να δείτε το ημερολόγιο.
Η ιπτάμενη «μαγεία» που χάνεται
Η ραγδαία υποβάθμιση της βιοποικιλότητας του Πλανήτη είναι πλέον ορατή και αναμφισβήτητη. Μια σειρά από αλόγιστες ανθρωπογενείς παρεμβάσεις οδηγούν στην εξαφάνιση έναν μεγάλο αριθμό ειδών ζώων και φυτών αποτέλεσμα σε κάποιες περιπτώσεις την κατάρρευση ολόκληρων οικοσυστημάτων. Από τις ομάδες που πλήττονται ιδιαίτερα από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες είναι τα πτηνά. Περίπου το 12% των υπαρχόντων ειδών βρίσκεται υπό εξαφάνιση.
Σε αυτό το μικρό βιβλίο, παρουσιάζονται 15 σπάνια δείγματα από είδη πτηνών του μουσείου, των οποίων οι πληθυσμοί βρίσκονται στο όριο της εξαφάνισης. Ο αναγνώστης θα διαπιστώσει αφενός ότι σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις η αλόγιστη εκμετάλλευση της φύσης από τον άνθρωπο οδηγεί σε αυτή την υποβάθμιση της βιοποικιλότητας, και αφετέρου η πλειοψηφία των απειλών είναι ίδια σε όλα τα μήκη και πλάτη του Πλανήτη.
Το βιβλίο μπορείτε να το προμηθευτείτε κατά την επίσκεψή σας στο Μουσείο.
Κάντε κλικ στις παρακάτω εικόνες για να δείτε κάποια δείγματα από το βιβλίο.
*Αν ενδιαφέρεστε για την εκτυπώσιμη έκδοση σε pdf, παρακαλώ επικοινωνήστε μαζί μας στο zoolmuse[at]biol.uoa[dot]gr
ΟΣΤΕΟΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ
Ο ανθρώπινος σκελετός μπορεί να δώσει συναρπαστικές πληροφορίες για τη ζωή του ατόμου στο οποίο ανήκει.
Η διατροφή, οι δραστηριότητές μας, η υγεία, η καταγωγή και πολλές άλλες σημαντικές πτυχές της ζωής μας αφήνουν ίχνη στα οστά μας.
Μπορείτε να κατεβάσετε το βιβλίο (102MB) κάνοντας κλικ στην εικόνα.